การเสริมสร้างความเป็นธรรมและลดความเหลื่อมล้ำในการปฏิบัติหน้าที่ของข้าราชการตำรวจในพื้นที่อำเภอเมือง จังหวัดมหาสารคาม
บทคัดย่อ
บทความวิชาการฉบับนี้มีวัตถุประสงค์ 3 ประการ คือ 1. เพื่อวิเคราะห์ปัญหาความไม่เป็นธรรมและผลกระทบที่เกิดจากการปฏิบัติหน้าที่ของข้าราชการตำรวจ 2. เพื่ออธิบายพลวัตของปัจจัยเชิงโครงสร้าง องค์กร และปัจเจกบุคคลที่ก่อให้เกิดความเหลื่อมล้ำในการบังคับใช้กฎหมาย และ3. เพื่อเสนอแนวทางการเสริมสร้างความเป็นธรรมและปฏิรูปการปฏิบัติหน้าที่ ผลการศึกษาพบว่า 1. ปัญหาความไม่เป็นธรรมในการปฏิบัติหน้าที่ของข้าราชการตำรวจในพื้นที่อำเภอเมืองมหาสารคามเกิดจากรูปแบบของปัญหาความไม่เป็นธรรม เช่น การเลือกปฏิบัติในการตั้งด่านตรวจ การผ่อนปรนการบังคับใช้กฎหมายกับสถานประกอบการหรือกลุ่มผู้มีอิทธิพลในพื้นที่ แต่บังคับใช้กฎหมายอย่างเข้มงวดกับประชาชนทั่วไป กลุ่มนักศึกษา หรือแรงงานต่างถิ่น ผลกระทบที่ตามมาคือ ทำให้เกิดความเหลื่อมล้ำในการเข้าถึงความยุติธรรม ประชาชนรู้สึกถึงการถูกรังแกหรือถูกละเมิดสิทธิ ส่งผลโดยตรงต่อการลดทอนความศรัทธาและความเชื่อมั่นที่มีต่อเจ้าหน้าที่ตำรวจในพื้นที่ และบั่นทอนความชอบธรรมของกระบวนการยุติธรรมในภาพรวม 2. ปัจจัยเชิงโครงสร้าง องค์กร และปัจเจกบุคคลที่ก่อให้เกิดความเหลื่อมล้ำในการบังคับใช้กฎหมายประกอบด้วย 2.1 ปัจจัยระดับโครงสร้าง โครงสร้างอำนาจที่รวมศูนย์ และการแทรกแซงทางการเมืองหรือจากผู้มีอิทธิพลท้องถิ่น ซึ่งบีบบังคับให้การบังคับใช้กฎหมายไม่สามารถเป็นไปอย่างตรงไปตรงมาได้ 2.2 ปัจจัยระดับองค์กร ทรัพยากรที่ไม่เพียงพอและสวัสดิการที่ไม่สอดคล้องกับภาระงานที่หนักหน่วง 2.3 ปัจจัยระดับปัจเจกบุคคล ความเครียดสะสมจากการทำงาน และข้อจำกัดด้านความรู้ความเข้าใจในเรื่องสิทธิมนุษยชนของเจ้าหน้าที่ระดับปฏิบัติการ และ3. แนวทางการเสริมสร้างความเป็นธรรมในการปฏิบัติหน้าที่ ประกอบด้วย 3.1 การเสริมสร้างกลไกการตรวจสอบและความโปร่งใส โดยนำเทคโนโลยีมาช่วยในการปฏิบัติงาน 3.2 การปรับเปลี่ยนวัฒนธรรมและระบบประเมินผล โดยปฏิรูประบบการประเมินผลงานโดยนำความพึงพอใจและความไว้วางใจของประชาชนมาเป็นตัวชี้วัดหลัก 3.3 การประยุกต์ใช้แนวคิดตำรวจผู้รับใช้ชุมชน โดยส่งเสริมให้เจ้าหน้าที่ตำรวจทำงานร่วมกับเครือข่ายผู้นำชุมชน มหาวิทยาลัย และกลุ่มนักศึกษา
บรรณานุกรม
ณรงค์ เพ็ชรประเสริฐ. (2549). เศรษฐศาสตร์การเมืองว่าด้วยความเหลื่อมล้ำ. กรุงเทพมหานคร: จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
ผาสุก พงษ์ไพจิตร และสังศิต พิริยะรังสรรค์. (2553). คอร์รัปชันกับประชาธิปไตยไทย. กรุงเทพมหานคร : ศูนย์ศึกษาเศรษฐศาสตร์การเมือง คณะเศรษฐศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
ถวิลวดี บุรีกุล. (2547). ธรรมาภิบาล: หลักการเพื่อการบริหารรัฐกิจแนวใหม่. กรุงเทพมหานคร: สถาบันพระปกเกล้า.
ทวีป มหาสิงห์. (2559). บทสำรวจข้อเสนอความเป็นธรรมทางสังคมในสังคมไทย: กรณีเค้าโครงการเศรษฐกิจของปรีดี พนมยงค์. วารสารรัฐศาสตร์และรัฐประศาสนศาสตร์ ปีที่ 7 ฉบับที่ 2 (กรกฎาคม-ธันวาคม 2559): 58 – 78.
ธีรยุทธ บุญมี. (2546). ชาตินิยมและหลังชาตินิยม . (พิมพ์ครั้งที่ 2). กรุงเทพมหานคร: สายธาร.
บวรศักดิ์ อุวรรณโณ. (2542). การสร้างธรรมาภิบาลในสังคมไทย. กรุงเทพมหานคร: วิญญูชน.
วุฒิสาร ตันไชย. (2559). ธรรมาภิบาลกับการปฏิรูปการเมืองไทย. กรุงเทพมหานคร: สถาบันพระปกเกล้า.
สมยศ ปัญญามาก. (2566). การลดความเหลื่อมล้ำทางสังคมของกลุ่มชาติพันธุ์ม้งในอำเภอเชียงคำ จังหวัดพะเยา. วารสารวิจยวิชาการ ปีที่ 6 ฉบับที่ 1 (มกราคม-กุมภาพันธ์ 2566): 94-104.
สำนักงานคณะกรรมการพัฒนาระบบราชการ. (2560). หลักธรรมาภิบาลของการบริหารกิจการบ้านเมืองที่ดี. กรุงเทพมหานคร: สำนักงานคณะกรรมการพัฒนาระบบราชการ.
สำนักงานตำรวจแห่งชาติ. (2562). นโยบายการบริหารราชการสำนักงานตำรวจแห่งชาติ ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2562. กรุงเทพมหานคร: สำนักงานตำรวจแห่งชาติ.
Bourdieu, P. (1986). The Forms of Capital. In J. Richardson (Ed.). Handbook of Theory and Research for the Sociology of Education.
Fraser, N. (2008). Scales of Justice: Reimagining Political Space in a Globalizing World. Columbia University Press.
Lipsky, M. (2010). Street-level bureaucracy: Dilemmas of the individual in public services. New York: Russell Sage Foundation.
Miller, D. (1999). Principles of Social Justice. Harvard University Press.
Rawls, J. (1971). A Theory of Justice. Harvard University Press.
Sen, A. (2009). The Idea of Justice. Harvard University Press.
Tyler, T. R. (2006). Why People Obey the Law. Princeton University Press.
UNDP. (2004). Access to Justice: Practice Note. United Nations Development Programme.
Weber, M. (1978). Economy and Society. University of California Press
